REHBER
Kaygısı Olan Birine Nasıl Destek Olunur? Yanında Olmak ile Cevap Vermek Arasında
“Sakin ol” demek işe yaramıyor, aynı soruya yirminci kez cevap vermekten yoruldunuz, ne söylerseniz yanlış olacakmış gibi hissediyorsunuz… Sevdiğiniz biri kaygıyla yaşıyorsa onun yanında olmak da zorlayıcı olabilir. Bu rehber ne işe yarayabileceğini, sürekli güvence istendiğinde nasıl bir denge kurulabileceğini ve kendinizi de nasıl gözetebileceğinizi anlatıyor.
Kaygısı olan birine destek olmanın temeli yargılamadan dinlemek, yanında olmak ve zorlamamaktır. Sürekli “emin misin?” sorulduğunda her seferinde cevap vermek kısa süre rahatlatır ama döngüyü besleyebilir; duyguya karşılık verip yakınlık sunmak daha çok bağ kurar. Kendinizi gözetmek de bunun parçasıdır.
Önce Ne İşe Yarayabilir?
NHS’in başkalarının ruh sağlığına destek olmak için önerdiği küçük ve sıradan şeyler çoğu zaman büyük fark yaratır. Yanlış bir şey söyleyeceğiniz ya da durumu kötüleştireceğiniz endişesi çok yaygındır; ama “gördüğümü söylemek” bile önemli bir destek olabilir.
- Endişelendiğinizi söyleyin: Bu konuşmayı açar ve kişinin sizden kaçınmak zorunda olmadığını gösterir.
- Her zamanki gibi davranın: Farklı davranmak kişiyi daha yalnız hissettirebilir.
- İlk söylendiğinde güvence verin: Biri endişesini ilk kez dile getirdiğinde bu büyük bir adımdır; bunu fark edin ve yanında olduğunuzu söyleyin.
- Dinlemek için zaman ayırın: “Nasıl, ne, nerede, ne zaman” ile başlayan açık sorular konuşmayı açar.
- Zorlamayın: Kişiyi konuşmaya ya da yardım almaya zorlamayın; onun adına doktora başvurmayın. Nedenlerini yargılamadan dinleyin.
- Pratik yardım sunun: Alışveriş ya da randevuya eşlik etmek gibi küçük iyilikler fark yaratabilir.
- Kendinizi gözetin: Sevdiğiniz birinin sıkıntısını dinlemek üzücü olabilir; kendinize de zaman ayırın.
Aynı Güvence Sorusu Yeniden Geldiğinde
Kaygıyla yaşayan biri “bir şey olmaz, değil mi?” ya da “emin misin?” sorusunu defalarca sorabilir. Yakınlar çoğu zaman ne yapacaklarını bilemediklerini söyler; araştırmalar bakım verenlerin güvence arama karşısındaki bu çaresizliğini anlatmıştır. Her seferinde cevap vermek kısa süre rahatlatır ama sorunun bir sonraki sefer daha gerekli görünmesine yol açabilir. Bağ kurmak ile güvence aramayı ayırmak mümkündür: bağ, bir cevap gerektirmeyen yakınlıktır; güvence arama ise belirsizliği bir cevapla kapatma girişimidir. İlk sefer güvence vermek yerindedir; yalnızca aynı sorunun aynı biçimde defalarca geldiği durumda bir denge aranır. Ayrıntılar için güvence arama döngüsü rehberine bakın.
Cevap vermemek geri çekilmek değildir; soruya değil, ardındaki duyguya ve yakınlığa karşılık vermektir.
Bir Kez Deneyebileceğiniz Tek Küçük Adım
Bu adım herkese uymayabilir; zorlamanız gerekmez. Calm Anxiety: Blisswell, kaygıyı yaşayan kişinin kendisinin kullanacağı bir psikoeğitim programıdır (18 yaş ve üzeri); yakınınızın yerine siz kullanamazsınız ve kimseyi kullanmaya zorlamamak gerekir. Yakınınız isterse “İlişkiler, Destek ve Sınırlar” modülü bağ kurmak ile güvence aramayı ayırmayı, destek ağını haritalamayı ve sınır koymayı çalışır; “Sorun Çözmek mi, Endişede Dönmek mi?” modülü ise güvence aramanın yerini ele alır. Bu rehber yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; yakınınızın durumunu değerlendirmez.
Kendinizi de Gözetmek
Yakınınızın kaygısı sizin sorumluluğunuzda değildir. Bir sınır koymak, örneğin “gece yarısından sonra bu konuyu konuşmayalım ama sabah birlikte kahvaltı edelim” demek, reddediş değil netliktir; rahatsızlık hissetmeniz sınırın yanlış olduğunu göstermez. Yorulduysanız kendi destek ağınızdan yararlanın ve gerekirse siz de bir uzmanla konuşun.
Ne Zaman Profesyonel Destek Önerilmeli?
Kaygı günlük işlevi, uykuyu ya da ilişkileri belirgin biçimde etkiliyorsa, aylardır sürüyorsa ya da kişi kendine zarar verme düşüncelerinden söz ediyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurması önerilir. Bunu zorlamadan, merakla ve yargısız dile getirmek daha iyi karşılanır. Ayrıntılar için kaygıda ne zaman uzmana başvurulur rehberine bakın.
Sık Sorulan Sorular
Kaygısı olan birine ne söylemeliyim?
Endişelendiğinizi, yanında olduğunuzu ve dinlemek istediğinizi söyleyin; “nasıl, ne, nerede, ne zaman” ile başlayan açık sorular sorun. Yargılamadan dinlemek, her zamanki gibi davranmak ve pratik yardım sunmak çoğu zaman işe yarar. Doğru cümleyi bulmaktan çok yanında olmak önemlidir.
Sürekli güvence istiyor, her seferinde cevap vermeli miyim?
İlk söylendiğinde güvence vermek yerindedir. Aynı soru aynı biçimde defalarca geliyorsa, her seferinde cevap vermek kısa süre rahatlatır ama ihtiyacı büyütebilir. Duyguya karşılık verip yakınlık sunmak (“çok zor olduğunu görüyorum, yanındayım”) daha çok bağ kurar. Gerçek bir sağlık ya da güvenlik riski varsa cevap verin.
Neden “sakin ol” demek işe yaramıyor?
Kaygı bir irade meselesi değildir; “sakin ol” cümlesi çoğu zaman anlaşılmadığı hissini artırır. Daha yararlı olan, kişinin yaşadığını yargılamadan kabul etmek ve yanında olduğunuzu göstermektir. Bu herkes için aynı sonucu vermeyebilir.
Yakınımı bir uzmana gitmeye nasıl ikna edebilirim?
Zorlamayın ve onun adına randevu almayın; bu kişiyi rahatsız edebilir. Nedenlerini yargılamadan dinleyin, endişelendiğinizi söyleyin, istenirse randevuya eşlik etmeyi önerin. Karar onundur; siz yalnızca bir kapıyı aralayabilirsiniz.
Kendimi nasıl gözetirim?
Yakınınızın kaygısı sizin sorumluluğunuzda değildir. Dinlerken yorulabilirsiniz; kendinize zaman ayırın, kendi destek ağınızdan yararlanın ve gerekirse bir uzmanla konuşun. Sınır koymak reddediş değil netliktir.
Ne zaman acil yardım çağırmalıyım?
Yakınınız kendine zarar vermekten ya da yaşamına son vermekten söz ediyorsa ya da yakın bir tehlike içindeyse onu yalnız bırakmayın ve acil yardım hattını arayın (Türkiye’de 112). Kaygı günlük işlevi belirgin biçimde etkiliyorsa ya da aylardır sürüyorsa bir ruh sağlığı uzmanına yönlendirmek yerindedir.
Kaynaklar
- NHS Every Mind Matters. Helping others with mental health problems. www.nhs.uk yeni sekmede açılır
- Halldorsson, B., Salkovskis, P. M., Kobori, O., & Pagdin, R. (2016). “I do not know what else to do”: caregivers’ perspective on reassurance seeking in OCD. Journal of Obsessive-Compulsive and Related Disorders, 8. doi.org yeni sekmede açılır
- Kobori, O., & Salkovskis, P. M. (2013). Patterns of reassurance seeking and reassurance-related behaviours in OCD and anxiety disorders. Behavioural and Cognitive Psychotherapy, 41(1). doi.org yeni sekmede açılır
- NHS Every Mind Matters. Anxiety. www.nhs.uk yeni sekmede açılır
- National Institute of Mental Health. Anxiety disorders. www.nimh.nih.gov yeni sekmede açılır