Iemand met angst steunen: er zijn zonder elke vraag te beantwoorden

Wat kan als eerste helpen?

Vaak zijn het kleine, gewone dingen die veel doen als je iemand wilt steunen die het psychisch zwaar heeft; zo beschrijft ook de Britse NHS het. De zorg dat je iets verkeerds zegt of het erger maakt, is heel gewoon. Toch kan alleen al de zin “Ik zie hoe lastig dit nu voor je is” een belangrijke steun zijn.

• Zeg dat je je zorgen maakt: zo open je het gesprek, en de ander merkt dat hij of zij je niet hoeft te ontwijken.
• Doe gewoon zoals anders: als je je plotseling anders gedraagt, voelt iemand zich sneller alleen.
• Neem de eerste keer serieus: als iemand voor het eerst over zijn of haar zorgen vertelt, is dat een grote stap. Erken dat en zeg dat je er bent.
• Bied tijd om te luisteren: open vragen die beginnen met “hoe”, “wat”, “waar” of “wanneer” helpen om te vertellen.
• Dring niet aan: zet iemand niet onder druk om te praten of hulp te zoeken en maak geen afspraak bij de huisarts namens de ander. Luister naar de redenen zonder te oordelen.
• Bied praktische hulp aan: kleine dingen zoals boodschappen doen of meegaan naar een afspraak kunnen veel betekenen.
• Zorg ook voor jezelf: het kan zwaar zijn om iemand van wie je houdt te zien lijden. Neem tijd voor jezelf.

Als dezelfde vraag om geruststelling steeds terugkomt

Iemand met angst vraagt vaak vele keren: “Er gebeurt niks, toch?” of “Weet je het zeker?” Naasten zeggen vaak dat ze niet meer weten wat ze nog kunnen doen; onderzoek beschrijft die machteloosheid van naasten bij het steeds zoeken naar geruststelling. Elke keer antwoorden stelt even gerust, maar kan de vraag de volgende keer nog dringender maken. Verbondenheid en geruststelling zoeken zijn uit elkaar te houden: verbondenheid is nabijheid die geen antwoord nodig heeft; geruststelling zoeken is onzekerheid proberen af te sluiten met een antwoord. De eerste keer geruststellen is passend; pas als dezelfde vraag steeds in dezelfde vorm terugkomt, zoek je een evenwicht. Meer daarover vind je in de gids over de cirkel van geruststelling zoeken.

Niet antwoorden betekent niet je terugtrekken: je gaat in op het gevoel en de nabijheid achter de vraag, niet op de vraag zelf.

Eén kleine stap die je een keer kunt proberen

Deze stap past niet bij iedereen; je hoeft niets te forceren. Calm Anxiety: Blisswell is een psycho-educatieprogramma voor de persoon die zelf met angst leeft (vanaf 18 jaar); je kunt het niet in iemands plaats gebruiken, en niemand hoort daartoe gedwongen te worden. Als de ander dat wil, gaat de module “Relaties, steun en grenzen” in op het verschil tussen verbondenheid en geruststelling zoeken, op het in kaart brengen van een steunnetwerk en op grenzen stellen; “Het probleem oplossen of blijven piekeren?” laat zien waar geruststelling zoeken in past. Deze gids is er alleen om te informeren en beoordeelt de ander niet.

Ook goed voor jezelf zorgen

De angst van de ander is niet jouw verantwoordelijkheid. Een grens stellen, bijvoorbeeld “Na middernacht praten we hier niet meer over, maar morgenochtend ontbijten we samen”, is duidelijkheid en geen afwijzing; dat het ongemakkelijk voelt, betekent niet dat de grens niet klopt. Ben je uitgeput, leun dan op je eigen netwerk en praat zo nodig zelf met een professional.

Wanneer je een professional kunt voorstellen

Als angst het dagelijks functioneren, de slaap of relaties duidelijk beïnvloedt, al maanden duurt of de ander praat over gedachten om zichzelf iets aan te doen, is het passend om een hulpverlener in de geestelijke gezondheidszorg voor te stellen. Dat komt beter aan als je het zonder dwang zegt, nieuwsgierig en zonder oordeel. Meer details staan in de gids Wanneer hulp zoeken bij angst.