REHBER
Kaygıda Bedensel Belirtiler: Çarpıntı, Nefes Darlığı ve Önce Hekim
Nedensiz çarpıntı, göğüste sıkışma, nefesin yetmemesi, titreme, baş dönmesi, mide bulantısı… Kaygı bedende çok gerçek belirtiler üretebilir ve bunlar insanı kaygının kendisinden daha çok korkutabilir. Bu rehber hangi belirtilerin önce bir hekimle değerlendirilmesi gerektiğini, kaygının bedende neden böyle hissettirdiğini ve belirtilerin nasıl kendini besleyen bir döngüye dönüşebildiğini anlatıyor.
Kaygı bedeni harekete hazırlar: kalp hızlanır, nefes sıklaşır, kaslar gerilir; bu rahatsız edicidir ama çoğu zaman zararlı değildir. Belirti yeni, şiddetli ya da bilinen bir sağlık durumunuzla uyuşmuyorsa, ya da göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bayılacak gibi olma varsa önce bir hekim değerlendirmelidir.
Kaygı Bedende Neden Böyle Hissettirir?
Hızlanan kalp, sıklaşan nefes, gerilen kaslar bedenin sizi harekete hazırlama biçimleridir. Dikkat keskinleşebilir, kalp daha güçlü atabilir, kaslar gerilebilir, sindirim arka plana geçebilir. Bu rahatsız edicidir ama çoğu zaman zararlı değildir. NHS’in kaygı için saydığı bedensel belirtiler arasında daha hızlı, düzensiz ya da daha belirgin kalp atışı, baş dönmesi, baş ağrısı, göğüs ağrısı, iştah kaybı, hazımsızlık, mide krampı ve bulantı, ishal ya da kabızlık, terleme, nefes darlığı, sıcak basması ve titreme yer alır.
Aynı belirtilerin bir kısmı bir sağlık durumundan da gelebilir. Örneğin çarpıntı sıklıkla stres, kaygı, uykusuzluk, kafein ya da alkolle ortaya çıkar; ama kansızlık, aşırı çalışan tiroit ya da bir kalp ritmi sorunu gibi durumlardan da kaynaklanabilir. Hangisi olduğunu ayırt etmek bu rehberin değil bir hekimin işidir.
Belirtiler Nasıl Kendini Besler?
Zincir şöyle çalışabilir: bir duyumu fark edersiniz, zihin onu “bir şey var” diye okur, korku yükselir, beden daha da hazırlanır ve duyum büyür. Üstelik kaygıyla nefes hızlandığında kandaki karbondioksit düzeyi kısa süreliğine düşer; bu düşüş tek başına baş dönmesi, ellerde karıncalanma, göğüste sıkışma ya da bir uzaklık hissi yaratabilir. Bunlar rahatsız edicidir, ama nefes yavaşladıkça genellikle hafifler. Döngüyü büyüten çoğu zaman duyumun kendisi değil, ona verilen anlamdır. Bu, belirtinin “hayal ürünü” olduğu anlamına gelmez: duyum gerçektir.
Döngüyü büyüten çoğu zaman duyumun kendisi değil, ona verilen anlamdır.
Bir Kez Deneyebileceğiniz Tek Küçük Adım
Bu adım herkese uymayabilir; zorlamanız gerekmez. Calm Anxiety: Blisswell programındaki “Bedeninizin Alarmını Anlayın” modülü (7 seans) bedensel duyumlara “tehlike” yerine “hazırlık” olarak bakmayı denemeyi, erken işaretleri fark etmeyi, topraklanma ve gerginliği bırakma gibi araçları denemeyi ve kişisel bir beden alarmı planı çıkarmayı kapsar. Modülün ilk seansı da yeni ya da şiddetli bir belirti için bir sağlık uzmanına başvurmayı hatırlatır. Nefes aracı kaçış değil, biraz alan açan bir araç olarak denenir; astım, solunum ya da kalp rahatsızlığınız varsa kendi hekiminizin önerisine uyun.
Ne Zaman Destek Almalı?
Belirtiler tekrar ediyorsa, giderek sıklaşıyorsa, birkaç dakikadan uzun sürüyorsa, kalp rahatsızlığınız ya da ailenizde kalp hastalığı öyküsü varsa aile hekiminize başvurun. Hekim bir neden bulmasa da belirtiler ve onlardan duyulan korku yaşamınızı daraltıyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak yerindedir. Ani ve yoğun bir korku dalgası yaşıyorsanız ve bu ilk kez oluyorsa ya da tekrar ediyorsa da bir hekimle konuşun. Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa beklemeden acil yardım hattını arayın (Türkiye’de 112). Ayrıntılar için kaygıda ne zaman uzmana başvurulur rehberine bakın.
Sık Sorulan Sorular
Kaygı bedende hangi belirtileri yapabilir?
NHS’in saydığı bedensel belirtiler arasında daha hızlı, düzensiz ya da belirgin kalp atışı, baş dönmesi, baş ağrısı, göğüs ağrısı, mide krampı ve bulantı, ishal ya da kabızlık, terleme, nefes darlığı, sıcak basması ve titreme bulunur. Bunların hepsi başka sağlık durumlarından da gelebilir; ayrımı bir hekim yapar.
Çarpıntı kaygıdan mı kalpten mi, nasıl anlarım?
Kendi başınıza kesin olarak anlayamazsınız; bu bir hekimin değerlendirmesidir. Çarpıntı sık görülür ve çoğu zaman ciddi bir şeyin işareti değildir, ama tekrar ediyorsa, birkaç dakikadan uzun sürüyorsa ya da kalp rahatsızlığınız varsa aile hekiminize başvurun. Göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da bayılma hissi eşlik ediyorsa acil yardım hattını arayın (Türkiye’de 112).
Kaygı göğüs ağrısı yapar mı?
Evet, kaygı ve panik sırasında göğüs ağrısı olabilir; NHS bunu endişe ya da stresli bir durumla tetiklenen, çoğu kez keskin ve sürekli bir ağrı olarak tarif eder. Yine de kendi kendinize tanı koymayın: ani, sıkıştırıcı ya da koluna, çeneye yayılan ağrı, terleme ya da nefes darlığı eşlik ediyorsa 112’yi arayın.
Kaygıda nefes darlığı neden olur?
Kaygı yükseldiğinde nefes hızlanır; bu durum kandaki karbondioksit düzeyini kısa süreliğine düşürür ve baş dönmesi, karıncalanma ya da göğüste sıkışma yaratabilir. Bu rahatsız edicidir ama nefes yavaşladıkça genellikle hafifler. Yine de yeni, şiddetli ya da geçmeyen bir nefes darlığı için önce bir hekime başvurun.
Bedensel belirtiler için ne yapılabilir?
Önce bir hekim değerlendirmesi, sonra belirtilere “tehlike” yerine “hazırlık” olarak bakmayı denemek, dikkati dışarı çağırmak (topraklanma) ve gerginliği bırakmayı küçük bir deneme olarak denemek yaygın yönlerdir. Hiçbir yöntem sonuç garantisi vermez; belirtiler sizi zorluyorsa bir uzmana başvurun.
Ne zaman bir hekime ya da uzmana başvurmalıyım?
Yeni, şiddetli ya da tekrar eden belirtilerde önce bir hekime; göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da bayılma hissinde beklemeden 112’ye. Hekim bir neden bulmasa da belirtiler ve korku yaşamınızı daraltıyorsa ya da kendinize zarar verme düşünceleri varsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurun.
Kaynaklar
- NHS. Anxiety, fear and panic. www.nhs.uk yeni sekmede açılır
- NHS. Heart palpitations. www.nhs.uk yeni sekmede açılır
- NHS. Chest pain. www.nhs.uk yeni sekmede açılır
- NHS Every Mind Matters. Anxiety. www.nhs.uk yeni sekmede açılır
- National Institute of Mental Health. Anxiety disorders. www.nimh.nih.gov yeni sekmede açılır