Kaçınma Kaygıyı Neden Büyütür? Rahatlatan Davranış, Daralan Yaşam

Kaçınma Kaygıyı Ne Zaman Besler?

Kaçınma ve güvenlik davranışları rahatlatır; bu rahatlama gerçektir ve anlıktır. Ama zihin “bu tehlikeliydi ve ancak bunu yaparak atlattım” mesajını alır. Durumla bu davranış olmadan karşılaşmak da giderek zorlaşır, çünkü zihin “aslında güvenliymiş” bilgisini edinme şansı bulamaz. Kaygının sürmesinde güvenlik davranışlarının rolünü anlatan bilişsel çalışmalar bunu uzun süredir tarif eder. Bu bir irade zayıflığı değildir: rahatlama anlık, bedel gecikmeli ve görünmezdir.

Güvenlik Davranışları: Tanıdık Örnekler

• Durumdan tamamen kaçınmak
• Erken ayrılmak
• Sürekli güvence aramak
• Aşırı hazırlanmak
• Dikkati dağıtmak
• Tekrar tekrar kontrol etmek
• “Ne olur ne olmaz” diye bir şey taşımak (telefon, su gibi)

Hekiminizin yazdığı bir ilaç ya da solunum cihazı bir güvenlik davranışı değildir; bakımınızın parçasıdır ve onsuz kalmayı denemek söz konusu olmaz. Hazırlığın kendisi de sorun değildir: fark davranışta değil işlevdedir. Kapıyı kilitlemek makul bir hazırlıktır; kilidi beş kez kontrol etmek kaygıyı geçici olarak susturan bir güvenlik davranışı olabilir. Ölçü şudur: bunu yapmasam gerçekte neyi kaybederim, güvenliği mi yoksa yalnızca rahatlığı mı?

Alanın Daraldığı Yerler

Güvenlik davranışları tek tek küçük görünür. Üst üste geldiklerinde ise yaşamı yavaşça daraltırlar: gidilmeyen bir yer, alınmayan bir randevu, söylenmeyen bir cümle. Bu daralma çoğu zaman tek bir büyük kararla değil, yüzlerce küçük “bugün olmaz”la olur; bu yüzden fark edilmesi zordur.

Daralma çoğu zaman tek bir büyük kararla değil, yüzlerce küçük “bugün olmaz”la olur.

Yaklaşmak Ne Demek, Ne Değil?

Kaçınmanın karşıtı kendinizi zorlamak değildir. Küçük, kişinin kendi seçtiği adımlarla yaklaşmak “kaygı düşecek mi?” sorusundan çok “ne öğreniyorum?” sorusuna dayanır; NHS de zamanla, adım adım yaklaşmayı kaygıyla başa çıkma yollarından biri olarak anlatır. Bir yaklaşma adımının beklenti ile gerçeği karşılaştırma fırsatı olduğunu söyleyen öğrenme odaklı bir çerçeve de vardır. Tehlike, travma ya da şiddet içeren durumlardan uzak durmak ise güvenlik davranışı değil, kendinizi korumaktır.

Bir Kez Deneyebileceğiniz Tek Küçük Adım

Bu adım herkese uymayabilir; zorlamanız gerekmez. Calm Anxiety: Blisswell programında güvenlik davranışlarını fark etmek “Sizi Koruyan Ama Alanınızı Daraltan Şeyler” modülünde (amaç bırakmak değil fark etmektir; yalnızca küçük bir deneme vardır), küçük ve seçilmiş adımlarla yaklaşmak “Küçük ve Seçilmiş Adımlarla Yaklaşın” modülünde, öğrenilenin farklı yer, zaman ve hâllere taşınması ise “İkinci Tur: Öğrendiğiniz Her Yere Taşınsınız” modülünde çalışılır. Yaklaşma adımları kısa bir güvenlik sorusuyla açılır; kendi seçtiğiniz küçük adımlarla ilerler.

Ne Zaman Destek Almalı?

Kaçınma işinizi, okulunuzu, ilişkilerinizi ya da evden çıkmanızı belirgin biçimde kısıtlıyorsa ya da aylardır sürüyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak yerindedir. Zor bir yaşantının ardından başlayan kaçınma da bir uzmanla ele alınmalıdır. Ayrıntılar için kaygıda ne zaman uzmana başvurulur rehberine bakın.