De lus van geruststelling zoeken: waarom “weet je het zeker?” nooit genoeg is

Wat is geruststelling zoeken?

Geruststelling zoeken is steeds opnieuw iemand of iets om een antwoord vragen als “je hoeft je geen zorgen te maken”, om een zorg tot bedaren te brengen: dezelfde vraag aan naasten stellen, weer naar de huisarts gaan, online zoeken, een verstuurd bericht nog eens lezen om de reactie van de ander te toetsen. Alles zoekt een antwoord en sust de angst even. Het probleem is niet de wens om gerustgesteld te worden zelf, maar hoe vaak het gebeurt en wat het voedt.

Waarom het verlicht maar niet blijft

Geruststelling zoeken is eigenlijk veiligheidsgedrag: het verlicht op korte termijn, maar leert je hoofd de boodschap “ik kwam erdoorheen omdat ik het vroeg”. Bij de volgende onzekerheid gaat het alarm eerder af en lijkt de vraag nodiger. Onderzoek heeft geruststelling zoeken bekeken bij dwangmatige klachten en bij angst en beschrijft het patroon als een schakel die angst in stand houdt. Dit is geen gebrek aan wilskracht: de verlichting is echt en direct, de prijs komt later en blijft onzichtbaar.

1. Onzekerheid of angst stijgt.
2. Er wordt een vraag gesteld of iets nagekeken.
3. Er komt een antwoord en er is korte verlichting.
4. Kort daarna duikt een nieuwe twijfel op.
5. De vraag lijkt nodiger en de lus begint opnieuw.

Verbondenheid of geruststelling zoeken?

De twee worden door elkaar gehaald, omdat allebei verlichting geven. Verbondenheid is nabijheid die geen antwoord nodig heeft: er zijn voor elkaar is genoeg. Geruststelling zoeken is een poging om onzekerheid met een antwoord dicht te maken. Om de twee bij jezelf uit elkaar te houden, kun je je afvragen: “Is de zaak echt afgesloten als ik dit antwoord krijg, of duikt er snel een nieuwe twijfel op?” Is het het tweede, dan zoek je waarschijnlijk geruststelling. Wat telt is niet met wie je praat, maar wat je zoekt. Is er een echt gezondheids- of veiligheidsrisico, dan is vragen op zijn plaats.

Geruststelling zoeken zoekt een antwoord; verbondenheid wil alleen iemand naast zich hebben.

Een kleine stap die je een keer kunt proberen

Deze stap past misschien niet bij iedereen; je hoeft hem niet te forceren. In Calm Anxiety: Blisswell gaat het over de korte verlichting en de prijs van geruststelling zoeken in één sessie van de module “Het probleem oplossen of blijven piekeren?”, over het verschil met verbondenheid in de eerste sessie van “Relaties, steun en grenzen” (met een optioneel wachtexperiment) en over de prijs van zekerheid zoeken in “Verder gaan met onzekerheid”. Vraagt iemand dicht bij je steeds om geruststelling, dan vind je meer richting in de andere gidsen uit deze reeks.

Wanneer je steun kunt zoeken

Als geruststelling zoeken een groot deel van je dag in beslag neemt, je relaties belast of je het moeilijk vindt om herhaalde gedachten en handelingen los te laten “tot het precies goed voelt”, is het verstandig met een hulpverlener in de geestelijke gezondheidszorg te praten; zulke patronen kunnen soms samenhangen met dwangmatige klachten, en dat beoordelen is aan een professional. Je kunt beginnen bij je huisarts. Zoek je vaak geruststelling over je gezondheid, bespreek ook dat daar.