Sociale angst: als je jezelf in de gaten houdt en het gesprek mist

Verlegenheid of sociale angst?

Veel mensen maken zich voor sociale situaties af en toe zorgen; dat is gewoon. De Britse NHS beschrijft sociale angst (sociale fobie) als een langdurige, overweldigende vrees voor sociale situaties: het gaat verder dan verlegenheid, raakt het dagelijks leven, het zelfvertrouwen, relaties en werk of school, en mensen maken zich er vooraf, tijdens en erna overmatig zorgen over. Deze gids geeft algemene psycho-educatie: hij beoordeelt sociale angst niet, stelt geen diagnose en gaat er niet op in als ziektebeeld. Daarvoor is een gesprek met een professional zinvol.

Wat je hoofd doet in een sociale situatie

• Naar binnen gerichte aandacht: je aandacht blijft hangen bij “hoe kom ik over, trilt mijn stem?”. Het voelt alsof er een camera op je staat, en de echte inhoud van het gesprek ontgaat je.
• Negatieve voorspellingen: verwachtingen als “ze vervelen zich, ze vinden mij raar” komen meer uit de angst dan uit bewijs.
• Veiligheidsgedrag: een zin van tevoren oefenen, oogcontact vermijden, een gesprek afkappen of vroeg weggaan geeft kort opluchting en trekt je aandacht nog verder naar binnen.
• Achteraf napiekeren: het gesprek thuis nog eens afspelen en zoeken naar fouten houdt de spanning gaande.

Je aandacht naar buiten richten

Er is een ironisch effect: hoe meer je aandacht naar binnen gaat, hoe minder je van de echte informatie buiten opmerkt, ook van de kleine tekenen dat de ander misschien glimlacht of zich helemaal niet verveelt. Dat gat vult je hoofd met eigen angstige gissingen, omdat het geen andere gegevens heeft. Tot de zelfhulptips van de NHS bij sociale angst horen: opschrijven wat er door je hoofd gaat en hoe je je gedraagt, lastige situaties in kleinere stukken verdelen en proberen te letten op wat mensen zeggen in plaats van het ergste aan te nemen.

Hoe meer je aandacht naar binnen gaat, hoe minder echte informatie er van buiten binnenkomt; het gat vult je hoofd met eigen angstige gissingen.

Een klein stapje dat je één keer kunt proberen

Dit stapje past misschien niet bij iedereen, en je hoeft jezelf er niet toe te dwingen. Calm Anxiety: Blisswell heeft geen module speciaal voor sociale situaties, en het programma is geen beoordeling van of hulp bij sociale angst. Algemene vaardigheden uit “Je aandacht sturen zonder strijd” (naar binnen vastzitten en naar dreiging speuren; aandacht kiezen, verbreden en terughalen), “Gedachten zijn geen oordelen”, “Wat je beschermt maar je leven kleiner maakt” en “Met kleine, zelfgekozen stappen dichterbij komen” (begint met een veiligheidsvraag) kun je wel ook op sociale situaties toepassen.

Wanneer is steun zinvol?

Brengt de vrees voor sociale situaties overweldigende zorgen ervoor, tijdens en erna met zich mee, beperkt ze je werk, school of relaties duidelijk of duurt ze al maanden, dan is een gesprek met een hulpverlener in de geestelijke gezondheidszorg zinvol. Het Britse NICE heeft een klinische richtlijn over sociale angst gepubliceerd; beoordeling en mogelijkheden bespreek je met een professional. Wanneer professionele hulp bij angst in het algemeen zinvol is, kun je ook met je huisarts of een psychologische praktijk bespreken.