Praten over seks met je partner: waar en hoe je begint

Waarom is praten over seks zo moeilijk?

Een van de zinnen die je in de praktijk het vaakst hoort, is: “We zijn al jaren samen en hebben er eigenlijk nooit echt over gepraat.” Dat betekent niet dat die twee niets om elkaar geven. Praten over seks is een vaardigheid die bijna niemand leert, en zodra het onderwerp ter sprake komt, melden zich meteen meerdere sterke gevoelens:

• Schaamte: wie opgroeide in een omgeving waar nooit over seks werd gepraat of waar het als vies gold, vindt hardop zeggen wat je wilt al snel te veel blootgeven.
• Angst de ander te kwetsen: de gedachte “als ik zeg dat er iets mist, voelt hij of zij zich niet goed genoeg” houdt veel mensen stil.
• Angst voor afwijzing: een wens uitspreken en “nee” horen kan riskanter voelen dan hem nooit noemen.
• Geen woorden die prettig voelen: de alledaagse taal biedt meestal alleen medische of grove uitdrukkingen, en iets daartussenin vinden vraagt oefening.
• Een eerdere poging die verkeerd afliep: eindigde de vorige keer in ruzie of kwetsing, dan zet je hoofd de volgende poging onder gevaar.

Dat is allemaal begrijpelijk. Het addertje: ook zwijgen stuurt een boodschap. Wat onuitgesproken blijft, wordt een gat dat ieder met eigen veronderstellingen vult. De een denkt “hij of zij is ontevreden en zegt het niet”, de ander denkt “als ik dit aansnijd, valt alles uit elkaar”.

Wat verandert praten eigenlijk?

Meta-analyses die veel studies over seksuele communicatie samenvoegen, vinden dat stellen die over seks kunnen praten gemiddeld tevredener zijn over hun relatie en hun seksleven. Seksuele communicatie hangt ook samen met verschillende kanten van seksueel functioneren, waaronder zin, opwinding, orgasme en minder pijn.

Twee punten verdienen een heldere vermelding. Ten eerste zijn dit verbanden: ze bewijzen niet dat praten alleen alles verandert. Ten tweede lijkt de manier waarop stellen praten sterker samen te hangen met tevredenheid dan hoe vaak ze praten.

Het gaat er niet om méér te praten, maar goed te praten.

Het juiste moment en de juiste plek kiezen

Waar en wanneer je het onderwerp aansnijdt, telt net zo zwaar als je woorden. De meest gemaakte fout is het in bed ter sprake brengen, zeker direct na seks of na een poging die niet liep zoals jullie allebei hoopten. Dan voelen beiden zich het kwetsbaarst, en bijna alles kan binnenkomen als een oordeel of kritiek.

Naast elkaar praten, zonder oogcontact te hoeven houden, is voor de meeste mensen makkelijker. Ook een korte aankondiging helpt: “Kunnen we dit weekend even praten over ons seksleven? Er is niets ergs, ik wil alleen een paar dingen met je delen.” Zo’n voorbericht neemt de angst weg overvallen of beschuldigd te worden.

Openingszinnen: zo begin je

De eerste zin bepaalt de toon. Een gesprek dat met een verwijt begint, gaat meestal door met verdediging; een gesprek dat begint met je eigen ervaring en met wat de relatie je betekent, laat de deur open. Dit zijn geen teksten om uit je hoofd te leren, alleen voorbeelden die je in je eigen woorden kunt zetten:

• “Nabijheid met jou is belangrijk voor me, en ik wil graag met je praten over hoe we het nog mooier kunnen maken.”
• “Ik vind het een beetje ongemakkelijk om dit aan te snijden, dus neem het me niet kwalijk als ik het niet perfect zeg.”
• “Ik heb het gevoel dat er de laatste tijd iets verschoven is tussen ons, en ik hoor graag hoe jij dat ziet.”
• “Er is iets wat ik je nooit heb verteld en wat ik graag met je wil proberen.”
• “Het is me opgevallen dat iets voor mij niet helemaal werkt, en ik wil het je vertellen zonder dat het als kritiek klinkt.”

Zinnen die beginnen met “Jij nooit …” of “Jij altijd …” sturen de ander meteen in de verdediging. Dezelfde behoefte zeggen als “Ik mis …” of “Wat voor mij telt, is …” geeft het gesprek een veel betere kans om door te gaan.

Praten over wensen, wat je niet fijn vindt en veranderingen

Zeggen wat je wilt

Iets nieuws wensen betekent niet dat wat jullie tot nu toe deden niet goed genoeg was, en het helpt dat ook te zeggen. Het helpt ook om een wens als uitnodiging te formuleren in plaats van als eis: “Zou je … willen proberen?” zet veel minder onder druk dan “We zouden moeten …”. Ook informatie voor vrouwen van gynaecologische beroepsverenigingen noemt praten met je partner over wat je fijn vindt onder de stappen die je zelf kunt zetten voor een gezonder seksleven.

Zeggen wat je niet fijn vindt

Iets benoemen wat je niet fijn vindt, is vaak moeilijker dan een wens uitspreken, omdat het risico je partner te kwetsen groter voelt. Een manier is om het te combineren met iets wat je wel fijn vindt: “Als het zo gaat, span ik me aan; als het zo gaat, voel ik me veel meer ontspannen.” Zo hoort je partner niet alleen een “niet zo”, maar ook een “probeer dit”. Doet iets pijn of stoort het je echt, stel het dan niet uit; seks die je alleen maar doorstaat, kan langzaam overgaan in ontwijken.

Praten over wat er veranderd is

Zin, lichaam en voorkeuren veranderen in de loop van de tijd: na een bevalling, in een zware periode, met de leeftijd of na een gezondheidsprobleem. Een verandering zwijgend doorstaan laat het aan je partner over die met eigen veronderstellingen te verklaren. Een zin als “mijn lichaam reageert de laatste tijd anders, en dat heeft niets met jou te maken” kan veel onnodige kwetsing voorkomen. Willen jullie verschillend vaak seks, dan gaat de gids Verschil in zin in seks daar uitgebreid op in. Bij pijn tijdens seks is praten alleen niet genoeg en is een medische check nodig; daaraan is de gids Pijn bij seks gewijd.

Luisteren zonder jezelf te verdedigen

De andere helft van het gesprek is luisteren, en vaak is dat de moeilijkste helft. Als je partner een wens of iets wat diegene niet fijn vindt met je deelt, is het heel makkelijk om “je bent niet goed genoeg” te horen. Toch neemt de ander met het uitspreken meestal juist een risico omdat hij of zij de relatie vertrouwt.

1. Probeer eerst te begrijpen

   Leg niet meteen uit en verdedig je niet, maar stel een vraag: “Kun je me daar iets meer over vertellen?” Begrijpen is niet hetzelfde als het eens zijn; het zorgt er alleen voor dat je gehoord hebt wat er echt gezegd is.

2. Geef terug wat je hoorde

   Iets als “dus als we ons haasten, span je je aan, en je zou liever rustiger beginnen; klopt dat?” laat je partner zien dat die gehoord is en vangt misverstanden vroeg af.

3. Benoem je eigen gevoel zonder verwijt

   Als wat je hoorde pijn deed, hoef je dat niet te verbergen. “Dat was even moeilijk om te horen, maar ik ben blij dat je het me vertelde” is eerlijk en houdt het gesprek open.

4. Weersta de neiging het meteen op te lossen

   In het eerste gesprek gaat het er niet om iets te besluiten, maar om elkaar te horen. “Laten we er allebei over nadenken en er over een paar dagen op terugkomen” is vaak genoeg.

5. Neem een pauze als je die nodig hebt

   Als stemmen luider worden of een van jullie dichtklapt, is stoppen geen mislukking. Zeg duidelijk dat jullie pauzeren en wanneer jullie terugkomen, zodat de pauze niet klinkt als het afsluiten van het onderwerp.

6. Bedank de ander dat die het zei

   Je partner bedanken die iets moeilijks deelde, maakt het volgende gesprek makkelijker om te beginnen. In relaties waar eerlijkheid wordt gestraft, kiezen mensen uiteindelijk voor zwijgen.

Ook “nee” zeggen hoort bij het gesprek

Open praten over seks betekent niet dat elke wens wordt ingewilligd. Je partner mag “nee” of “nu even niet” zeggen tegen iets wat jij vraagt, en jij ook. De Wereldgezondheidsorganisatie beschrijft seksuele gezondheid onder meer als een positieve en respectvolle benadering van seksualiteit en de mogelijkheid tot seksuele ervaringen die vrij zijn van dwang, discriminatie en geweld.

Het gesprek is er niet om je partner te overtuigen, maar om een basis te leggen waarop jullie allebei vrij ja en nee kunnen zeggen.

Een afgewezen wens kan pijn doen, en dat mag je zeggen. Maar de pijn van een afwijzing rechtvaardigt nooit aandringen, met schuldgevoel iemands mening veranderen of straffen met mokken. In relaties waar nee zeggen iets kost, stoppen mensen uiteindelijk helemaal met praten.

Als praten steeds vastloopt: wanneer ondersteuning zinvol is

Voor sommige stellen zijn deze stappen genoeg om het gesprek op gang te brengen. Bij anderen loopt het elke keer op hetzelfde punt vast. Professionele ondersteuning is zinvol als:

• jullie het onderwerp al vaak hebben proberen aan te snijden en het altijd eindigt in ruzie of een lange stilte.
• een van jullie helemaal dichtklapt of het gesprek duidelijk ontwijkt zodra het ter sprake komt.
• er pijn is tijdens seks, een duidelijke verandering in zin of een aanhoudend probleem met opwinding, erectie of orgasme.
• een moeilijke eerdere ervaring praten over seks, of seks hebben, zwaarder maakt.
• de seksuele afstand tussen jullie zich begint uit te breiden naar de rest van de relatie.

Die ondersteuning kan komen van een relatiebegeleider of van een psycholoog met seksualiteit als aandachtsgebied. Een overzicht van het bewijs door het Canadese agentschap voor gezondheidstechnologie stelde vast dat het onderzoek van beperkte kwaliteit is, maar vond dat ondersteuning voor stellen een positief effect op de relatietevredenheid kan hebben. Bij pijn of een lichamelijke verandering hoort eerst een medische check, bijvoorbeeld bij de huisarts.