GIDS
Wanneer hulp zoeken bij angst: welk teken kan niet wachten?
Angst hoort bij het leven en is vaak zelf te hanteren. Maar in sommige situaties is professionele hulp niet alleen nuttig maar nodig, en in sommige mag spoedhulp niet wachten. Deze gids laat zien waar welk teken op wijst, wanneer je eerst naar de huisarts gaat, wat welke hulpverlener doet en hoe je je op een afspraak voorbereidt.
Gedachten om jezelf iets aan te doen, acuut gevaar, pijn op de borst, benauwdheid of het gevoel dat je flauwvalt zijn noodgevallen. Beïnvloedt angst je dagelijks leven, je slaap of je relaties duidelijk, voelt het onbeheersbaar of duurt het al maanden, ga dan naar een hulpverlener in de geestelijke gezondheidszorg of naar de huisarts.
Wanneer wordt angst “te veel”?
Angst is een alarmsysteem en dient je vaak goed. Gaat het alarm te vaak of te hevig af en wordt je leven er kleiner door, dan is het zinvol om steun te zoeken. Houdt een of meer van de volgende dingen aan, praat dan met een hulpverlener in de geestelijke gezondheidszorg of met de huisarts:
- De angst is er de meeste dagen en duurt al weken of maanden.
- Werk, studie, relaties of dagelijkse taken lijden er duidelijk onder.
- Je hebt het gevoel dat je je zorgen niet in de hand hebt.
- De plekken en situaties die je vermijdt worden steeds meer, en je leven wordt kleiner.
- Je slaap of eetlust is duidelijk veranderd.
- Een sombere stemming, hopeloosheid of nergens meer van kunnen genieten komt erbij.
- Je grijpt naar alcohol of andere middelen om met de angst om te gaan.
- Je hebt vaak paniekaanvallen.
Teken, wie je kunt benaderen en hoe snel
De tabel hieronder is geen hulpmiddel om iets vast te stellen, maar een routekaart: ze laat zien bij wie je terechtkunt en hoe snel. Twijfel je, dan is het altijd veiliger om vroeg iemand te raadplegen.
| Teken | Bij wie | Hoe snel |
|---|---|---|
| Gedachten om jezelf of een ander iets aan te doen; acuut gevaar | 112, spoedeisende hulp | Meteen |
| Pijn op de borst, benauwdheid, het gevoel dat je flauwvalt, een plotselinge ernstige nieuwe lichamelijke klacht | Spoedeisende hulp of dezelfde dag de huisarts | Meteen of dezelfde dag; wacht niet omdat het “misschien angst is” |
| Angst beïnvloedt je dagelijks leven, slaap of relaties duidelijk; voelt onbeheersbaar | Psycholoog, psychiater of huisarts | Binnen enkele dagen; stel het niet uit |
| Vaak paniekaanvallen | Huisarts en een hulpverlener in de geestelijke gezondheidszorg | Binnen enkele dagen |
| De angst duurt al maanden en maakt je leven steeds kleiner | Psycholoog of psychiater, meestal via de huisarts | Binnen enkele weken |
| Een sombere stemming of hopeloosheid komt erbij | Psychiater of psycholoog, via de huisarts | Binnen enkele dagen |
| De angst begon met een nieuw medicijn, een middel of meer cafeïne | De voorschrijvende arts of de huisarts | Zo snel mogelijk; stop een medicijn niet op eigen houtje |
| Lichte tot matige angst die komt en gaat; je wilt zelf vaardigheden uitproberen | Psycho-educatieve hulpmiddelen, zelf oefenen | Als je eraan toe bent; niet dringend |
Lichamelijke oorzaken eerst laten nakijken
Klachten die op angst lijken, kunnen soms van een lichamelijke aandoening of een middel komen: schildklierproblemen, hartritmeproblemen, de werking van sommige medicijnen, te veel cafeïne, alcohol of slaaptekort. Bij nieuwe, hevige of onverklaarde lichamelijke klachten gaat een medische controle voor. Of er nu een lichamelijke oorzaak wordt gevonden of niet: de angst die je voelt is daarom niet minder echt; vaak worden beide samen bekeken.
Wie doet wat?
- Huisarts: een goede eerste stap als je niet weet waar je moet beginnen; kijkt algemeen naar je situatie, laat zo nodig onderzoek doen en verwijst door naar de juiste hulpverlener.
- Psychiater: een medisch opgeleide arts; kijkt naar de klachten, kan aandoeningen herkennen en inschatten en bepaalt of medicijnen in beeld komen.
- Psycholoog: doet psychologisch onderzoek en psychotherapie; bij angst worden wetenschappelijk onderbouwde aanpakken gebruikt, zoals cognitief-gedragsmatige methoden.
- Andere hulpverleners in de geestelijke gezondheidszorg: bieden begeleiding en houvast; hun taak en opleiding verschillen per land.
Een kleine stap om je op een afspraak voor te bereiden
Het helpt ook om je medicijnen, je cafeïne- en alcoholgebruik en je slaappatroon te noemen. Terwijl je met een hulpverlener werkt of op een afspraak wacht, kun je een psycho-educatief programma gebruiken dat helpt om angst te begrijpen en tussendoor vaardigheden uit te proberen; vertel dat alleen aan je hulpverlener. De app Calm Anxiety met korte sessies is hiervoor gemaakt; het is geen therapie en stelt geen diagnose.
Veelgestelde vragen
Wanneer ga ik voor angst naar de huisarts of een psycholoog?
Ga naar een hulpverlener in de geestelijke gezondheidszorg of naar de huisarts als angst je dagelijks leven, slaap of relaties duidelijk beïnvloedt, je het gevoel hebt dat je het niet in de hand hebt, het al maanden duurt of een sombere stemming erbij komt. Twijfel je, dan is vroeg iemand raadplegen veiliger.
Welke klachten zijn een noodgeval?
Gedachten om jezelf of een ander iets aan te doen, acuut gevaar, pijn op de borst, benauwdheid en het gevoel dat je flauwvalt zijn noodgevallen. Wacht niet omdat het “misschien angst is”; bel 112 of ga naar de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp. Bij gedachten om een einde aan je leven te maken kun je 113 Zelfmoordpreventie bellen (bel 113).
Moet ik eerst naar de huisarts of naar een psycholoog?
Zijn de klachten nieuw, hevig of onverklaard, dan gaat een medische controle voor; schildklier, hartritme, de werking van medicijnen of cafeïne kunnen klachten geven die op angst lijken. Passen de klachten bij een bekend angstpatroon, dan loopt de route in Nederland meestal ook via de huisarts, die kan doorverwijzen naar een psycholoog of psychiater.
Wat is het verschil tussen een psycholoog en een psychiater?
Een psychiater is een medisch opgeleide arts die aandoeningen kan herkennen en bepaalt of medicijnen in beeld komen. Een psycholoog doet psychologisch onderzoek en psychotherapie. De twee vullen elkaar vaak aan en verwijzen zo nodig naar elkaar.
Kan ik naast een hulpverlener een psycho-educatie-app gebruiken?
Ja; terwijl je met een hulpverlener werkt of op een afspraak wacht, kun je een psycho-educatief programma gebruiken dat helpt om angst te begrijpen en vaardigheden uit te proberen. Vertel dat alleen aan je hulpverlener. De app is geen therapie, stelt geen diagnose en is geen noodhulpdienst.
Wat moet ik doen bij paniekaanvallen?
Heb je vaak paniekaanvallen, praat dan met de huisarts en met een hulpverlener in de geestelijke gezondheidszorg; zijn pijn op de borst en benauwdheid nieuw of gaan ze niet over, dan is een spoedige controle nodig. Deze gids en Calm Anxiety vervangen geen professioneel onderzoek bij terugkerende paniekaanvallen.
Bronnen
- NHS. Gegeneraliseerde angst bij volwassenen (overzicht). www.nhs.uk opent in een nieuw tabblad
- NICE. Gegeneraliseerde angst en paniek bij volwassenen: richtlijn voor de aanpak (CG113). www.nice.org.uk opent in een nieuw tabblad
- National Institute of Mental Health (NIMH). Overzicht van angst. www.nimh.nih.gov opent in een nieuw tabblad
- Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Angst (factsheet). www.who.int opent in een nieuw tabblad
- NHS Every Mind Matters. Angst. www.nhs.uk opent in een nieuw tabblad