Wanneer naar de huisarts bij seksuele problemen en wanneer psychologische steun past

Eerst naar de huisarts, of psychologische steun?

Seksuele problemen hebben zelden één oorzaak. Klinische richtlijnen wijzen erop dat de seksuele functie afhangt van het lichaam, maar ook van overtuigingen, opvoeding, relatie en de houding van de partner. Daarom laat een probleem dat alleen als lichamelijk of alleen als psychisch wordt ingedeeld meestal iets weg.

De reden om bij het lichaam te beginnen is eenvoudig: sommige klachten kunnen het eerste teken zijn van een gezondheidsprobleem dat niet gemist mag worden. De richtlijn van de American Urological Association zegt bijvoorbeeld dat erectieproblemen een risicosignaal zijn voor onderliggende hart- en vaatziekten en voor aandoeningen als diabetes en met die blik moeten worden bekeken. Een probleem dat op angst lijkt, kan een lichamelijke oorzaak hebben, en een probleem dat om lichamelijke redenen begon, kan door angst in stand worden gehouden.

Teken, wie je kunt zien en hoe snel

Deze tabel vervangt geen beoordeling door een arts. Het is een kaart van wie je bij veelvoorkomende tekenen het best kunt zien en hoe snel. Als je het niet zeker weet, is het altijd de veiligere keuze je eerder te laten onderzoeken.

Klachten die bij de huisarts horen

• Nieuwe of toenemende pijn: Regelmatige of hevige pijn moet worden bekeken om een onderliggende gynaecologische of urologische aandoening uit te sluiten. Onze gids over pijn bij seks gaat daar dieper op in.
• Bloedverlies na seks: Het is meestal niet ernstig; veranderingen aan het oppervlak van de baarmoederhals, poliepen, droogheid of infecties kunnen erachter zitten. Maar omdat het soms een teken van iets ernstigers kan zijn, moet het altijd worden bekeken.
• Afscheiding, wondjes, blaasjes of pijn bij het plassen: Dit horen bij de tekenen van seksueel overdraagbare infecties. Veel infecties geven helemaal geen klachten, dus testen is ook zinvol als je partner klachten heeft of je je na seks zonder condoom zorgen maakt.
• Een plotselinge of toenemende verandering in erecties: Hoe het probleem begon en of het stabiel is of erger wordt, zijn belangrijke aanwijzingen voor de huisarts. Toenemende klachten kunnen wijzen op aandoeningen, vooral van hart en bloedvaten, die aandacht nodig hebben. Lees ook onze gids over erectie en prestatiedruk.
• Nieuw verlies van verlangen met andere klachten: Hartziekte, diabetes, een trage schildklier, een sombere stemming en angst kunnen het verlangen beïnvloeden. Ook verlangen dat na een bevalling niet terugkeert naar normaal is iets om met de huisarts te bespreken. Onze gids over weinig zin in seks gaat in op de normale schommelingen.
• Veranderingen in verband met medicijnen: Beginnen of stoppen met sommige medicijnen kan verlangen, opwinding of orgasme veranderen. Daartoe horen medicijnen voor bloeddruk, mentale gezondheid en hormonen, en hormonale anticonceptie. Stop een medicijn niet zelf, maar bespreek het met de arts die het heeft voorgeschreven, zodat jullie samen de opties kunnen afwegen.

Wie doet wat?

• Huisarts: Een goede eerste stap als je niet weet waar je moet beginnen. De huisarts bekijkt je algemene gezondheid, regelt onderzoek en verwijst door.
• Gynaecoloog: Beoordeelt pijn, bloedverlies, afscheiding, droogheid en veranderingen na de bevalling of rond de overgang.
• Uroloog: Houdt zich bezig met erectie- en zaadlozingsproblemen, pijn of vormverandering van penis of teelballen en plasklachten.
• Centrum voor Seksuele Gezondheid (GGD): Test op seksueel overdraagbare infecties en gaat ermee om, vaak zonder verwijzing.
• Bekkenfysiotherapeut: Werkt na een medische beoordeling met pijn of spanning in de bekkenspieren die samengaat met seksuele problemen.
• Psychologische hulpverlener: Een klinisch psycholoog, psychiater of seksuoloog met ervaring in seksuele gezondheid werkt met angst, een sombere stemming, eerdere ervaringen en relatiepatronen. Wat seksuologische hulp is, leggen we uit in een aparte gids.

Lichamelijke en psychische factoren gaan vaak samen

Een van de uitspraken die je in het klinische werk het vaakst hoort, is: “De dokter vond niets, dus het zit allemaal tussen mijn oren.” Dat klopt niet. Geen lichamelijke oorzaak vinden maakt je moeilijkheid niet minder echt, en wel een oorzaak vinden maakt de psychische kant niet onbelangrijk.

Richtlijnen erkennen deze overlap duidelijk. Ook wanneer medische opties bij erectieproblemen worden besproken, wordt aanbevolen een verwijzing naar een psychologische hulpverlener te overwegen, om prestatieangst te verlichten en het gekozen traject in de relatie te laten passen. Ook in de seksuele gezondheid van vrouwen kan naast de medische zorg een verwijzing naar een seksuoloog of individuele of relatiebegeleiding worden voorgesteld. Aanwijzingen als nog steeds ochtenderecties kunnen op een psychische component wijzen, maar bewijzen die op zichzelf niet.

De gebruikelijke volgorde is hetzelfde: eerst het lichaam laten bekijken, dan werken aan het hoofd en de relatie, of beide naast elkaar.

Wanneer past psychologische of relationele steun?

Als een arts je heeft onderzocht en niets dringend is, kan steun van een psychologische hulpverlener, alleen of samen, een goede keuze zijn wanneer:

• Het probleem optreedt in bepaalde situaties, met een bepaalde persoon of in stressvolle periodes.
• De zorg over de volgende keer, jezelf observeren of seks vermijden meer ruimte inneemt dan het probleem zelf.
• Verschillen in verlangen, wrok of onbespreekbare dingen de relatie onder druk zetten.
• Een eerdere ongewenste of ingrijpende ervaring nabijheid moeilijk maakt.
• Een sombere stemming, voortdurende angst of slaapproblemen bij het geheel horen.

Als je een seksuele ervaring hebt gehad waarvoor je geen toestemming gaf, weet dan alsjeblieft dat het niet jouw schuld is. Is het onlangs gebeurd, dan is contact met de gezondheidszorg belangrijk voor je gezondheid en je mogelijkheden, en kan een in trauma gespecialiseerde psychologische hulpverlener je in je eigen tempo steunen.

Zo bereid je je voor op je afspraak

Artsen horen deze onderwerpen vaak, maar zenuwen in de spreekkamer kunnen toch details uit je hoofd wissen. Een beetje voorbereiding helpt om het meeste uit een korte afspraak te halen:

1. Houd je klachten bij

   Schrijf een paar dagen op wanneer het begon, hoe vaak het voorkomt, of het stabiel is of erger wordt en in welke situaties je het meer merkt.

2. Maak een lijst van je medicijnen

   Noteer voorgeschreven en vrij verkrijgbare medicijnen, vitamines en supplementen, je anticonceptie en alles wat je onlangs bent gestart of gestopt.

3. Verzamel je gezondheidsgeschiedenis

   Noteer bloeddruk, diabetes, cholesterol, schildklierproblemen, eerdere operaties, bevalling, borstvoeding of overgang en je gebruik van alcohol en tabak.

4. Vertel hoe het met je gaat

   Artsen vragen misschien ook naar je mentale gezondheid en je relatie, niet alleen naar je lichaam. Zeggen dat je gestrest, down of gespannen bent, maakt de beoordeling makkelijker.

5. Schrijf je vragen op

   Vraag naar mogelijke oorzaken, naar waarom onderzoek nodig is en naar de volgende stap. Als het moeilijk is om het hardop te zeggen, kun je van je aantekeningen voorlezen.

6. Vraag naar het onderzoek

   Je mag vragen hoe een onderzoek verloopt, iemand mee laten komen en samen met je arts beslissen.

Als je partner mee wil, helpt dat vaak; ook richtlijnen raden aan de partner, waar passend, te betrekken bij de beoordeling en de beslissingen. Ga je liever alleen, dan is dat jouw keuze.