Cinsel Sorunlarda Ne Zaman Doktora Gidilir, Ne Zaman Psikolojik Destek Uygun?

Önce Hekim mi, Psikolojik Destek mi?

Cinsel sorunlar nadiren tek bir nedene bağlıdır. Uzman kılavuzları, cinsel işlevin bedenin yanında kişinin inançları, yetiştirilme biçimi, ilişkisi ve eşinin bakış açısıyla birlikte şekillendiğini vurgular. Bu yüzden bir yakınmayı yalnızca bedensel ya da yalnızca psikolojik diye ayırmak çoğu zaman eksik kalır.

Önce bedene bakmanın nedeni basit: Bazı belirtiler, gözden kaçmaması gereken bir sağlık sorununun ilk işareti olabilir. Örneğin Amerikan Üroloji Derneği kılavuzu, sertleşme sorununun altta yatan kalp-damar hastalığı ve diyabet gibi durumlar için bir risk işareti olduğunu ve bu yönüyle değerlendirilmesi gerektiğini belirtir. Kaygıyla açıklanabilecek gibi görünen bir sorunun ardında bedensel bir neden olabilir; bedensel bir nedenle başlayan bir sorun da zamanla kaygıyla sürebilir.

Belirti, Uzman ve Zamanlama Tablosu

Aşağıdaki tablo bir tanı aracı değildir; hangi durumda kime ve ne kadar hızlı başvurmanın makul olduğunu gösteren bir yol haritasıdır. Emin olamadığınızda erken başvurmak her zaman daha güvenlidir.

Hekime Götürülmesi Gereken Belirtiler

• Yeni ya da artan ağrı: Sık tekrarlayan ya da şiddetli ağrı, altta yatan jinekolojik ya da ürolojik bir durumu dışlamak için değerlendirilmelidir. Ayrıntılar için ağrılı cinsel ilişki rehberine bakabilirsiniz.
• İlişki sonrası kanama: Çoğu zaman ciddi bir nedene bağlı değildir; rahim ağzındaki yüzeysel değişiklikler, polipler, kuruluk ya da enfeksiyonlar bunun ardında olabilir. Yine de bazen daha ciddi bir durumun işareti olabildiği için her zaman kontrol ettirilmelidir.
• Akıntı, yara, kabarcık ya da idrarda yanma: Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların belirtileri arasındadır. Birçok enfeksiyon ise hiç belirti vermez; bu yüzden eşinizde belirti varsa ya da korunmasız bir ilişki sizi kaygılandırıyorsa da test yaptırmak yerindedir.
• Sertleşmede ani ya da ilerleyen değişiklik: Sorunun nasıl başladığı, sabit mi kaldığı yoksa kötüleştiği hekim için önemli ipuçlarıdır. Kötüleşen belirtiler, özellikle kalp-damar sağlığıyla ilgili, ele alınması gereken durumlara işaret edebilir. Ayrıntılar sertleşme ve performans kaygısı rehberinde.
• Başka belirtilerle gelen yeni isteksizlik: Kalp hastalığı, diyabet, tiroidin az çalışması, depresyon ve kaygı isteği etkileyebilir. Doğum sonrasında isteğin olağan düzeyine dönmemesi de hekimle konuşulacak bir konudur. Cinsel isteksizlik rehberi olağan dalgalanmaları ayrıca anlatır.
• İlaçla ilişkili değişiklik: Bazı ilaçlara başlarken ya da onları bırakırken istek, uyarılma ya da orgazmda değişiklik olabilir. Tansiyon, ruh sağlığı ve hormon ilaçları ile hormonal doğum kontrol yöntemleri bunlar arasında sayılır. Böyle bir durumda ilacı kendiniz bırakmak yerine reçeteyi yazan hekimle konuşun; seçenekleri birlikte değerlendirirsiniz.

Hangi Uzman Ne Yapar?

• Aile hekimi: Nereden başlayacağınızı bilmiyorsanız iyi bir ilk adımdır. Genel sağlık kontrolünü yapar, gerekli tahlilleri ister ve uygun uzmana yönlendirir.
• Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı (jinekolog): Ağrı, kanama, akıntı, kuruluk, doğum sonrası ve menopoz dönemindeki değişiklikleri değerlendirir.
• Üroloji uzmanı: Sertleşme ve boşalma sorunları, penis ya da testislerde ağrı ve şekil değişiklikleri, idrarla ilgili belirtilerle ilgilenir.
• Deri ve zührevi hastalıklar uzmanı: Genital bölgedeki yara, kabarcık, siğil ve cilt değişikliklerini değerlendirir; cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar için de başvurulabilir.
• Pelvik taban fizyoterapisti: Hekim değerlendirmesinden sonra, ağrıya ya da pelvik bölgedeki kas gerginliğine eşlik eden sorunlarda yönlendirme ile çalışır.
• Ruh sağlığı uzmanı: Klinik psikolog, psikiyatrist ya da cinsel sağlık alanında deneyimli bir terapist; kaygı, çökkün ruh hali, geçmiş deneyimler ve ilişki dinamikleriyle çalışır. Cinsel terapinin ne olduğunu ayrı bir rehberde anlattık.

Bedensel ve Psikolojik Etkenler Çoğu Zaman Bir Arada

Danışmanlık odasında en sık duyduğum cümlelerden biri şudur: "Doktor bir şey bulamadı, demek ki hepsi kafamda." Bu doğru değildir. Bedensel bir neden bulunmaması, yaşadığınız zorluğun gerçek olmadığı anlamına gelmez; bulunması da psikolojik tarafın önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Kılavuzlar bu iç içeliği açıkça tanır. Sertleşme sorunu için ilaç dahil tıbbi seçenekler konuşulurken bile, performans kaygısını azaltmak ve yapılanları ilişkiye yerleştirmek için bir ruh sağlığı uzmanına yönlendirmenin düşünülmesi önerilir. Kadın cinsel sağlığında da tıbbi değerlendirme sürerken bir cinsel terapiste yönlendirme ya da bireysel veya çift danışmanlığı önerilebilir. Sabah sertleşmelerinin sürmesi gibi ipuçları psikolojik bir payı düşündürebilir, ama tek başına bunu kanıtlamaz.

Önerdiğim sıra genellikle aynıdır: önce bedeni değerlendirtmek, ardından ya da aynı anda zihni ve ilişkiyi ele almak.

Psikolojik ya da İlişkisel Destek Ne Zaman Uygun?

Hekim değerlendirmesi yapılmış ve acil bir durum yoksa, aşağıdaki örüntülerde bir ruh sağlığı uzmanıyla ya da çift olarak destek almak yerinde olabilir:

• Sorun belirli durumlarda, belirli bir kişiyle ya da stresli dönemlerde belirginleşiyor.
• Bir sonraki yakınlaşmaya dair kaygı, kendini izleme ya da kaçınma sorunun kendisinden daha büyük yer kaplıyor.
• İstek farkı, kırgınlıklar ya da konuşulamayan konular ilişkiyi zorluyor.
• Geçmişteki istenmeyen ya da örseleyici bir deneyim yakınlaşmayı zorlaştırıyor.
• Çökkün ruh hali, sürekli kaygı ya da uyku sorunları eşlik ediyor.

Rızanız dışında yaşanmış bir cinsel deneyim söz konusuysa, bunun sizin suçunuz olmadığını bilmenizi isterim. Yakın zamanda olduysa bir sağlık kuruluşuna başvurmak hem sağlığınız hem de seçenekleriniz için önemlidir; travma konusunda deneyimli bir ruh sağlığı uzmanı da kendi hızınızda ilerlemenize destek olabilir.

Randevuya Nasıl Hazırlanırsınız?

Hekimler bu konuları sık duyar; yine de muayene odasında heyecanla ayrıntılar akıldan çıkabilir. Birkaç hazırlık, kısa bir randevudan en iyi şekilde yararlanmanızı sağlar:

1. Belirtileri not edin

   Ne zaman başladığını, ne sıklıkla olduğunu, sabit mi kaldığını yoksa kötüleştiğini ve hangi durumlarda belirginleştiğini birkaç gün boyunca yazın.

2. İlaçlarınızı listeleyin

   Reçeteli ve reçetesiz ilaçları, vitamin ve takviyeleri, doğum kontrol yöntemini ve son dönemde başlanan ya da bırakılan her şeyi ekleyin.

3. Sağlık öykünüzü toparlayın

   Tansiyon, diyabet, kolesterol, tiroid, geçirilmiş ameliyatlar, doğum, emzirme ya da menopoz gibi bilgileri ve alkol, sigara kullanımını not edin.

4. Ruh halinizi de anlatın

   Hekimler yalnız bedeni değil ruh sağlığını ve ilişkiyi de sorabilir. Stres, çökkünlük ya da ilişkideki gerginlik varsa söylemeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.

5. Sorularınızı yazın

   Olası nedenleri, hangi tetkiklerin neden istendiğini ve bir sonraki adımı sormak istediğiniz sırayla yazın; zorlanırsanız notlarınızı okuyabilirsiniz.

6. Muayeneyi önceden konuşun

   Muayenenin nasıl yapılacağını sormak, yanınızda biri olmasını istemek ve kararı hekimle birlikte vermek hakkınızdır.

Eşiniz randevuya katılmak isterse bu çoğu zaman yararlıdır; kılavuzlar da uygun olduğunda eşin değerlendirme ve karar sürecine dahil edilmesini önerir. Katılmasını istemiyorsanız bu da sizin kararınızdır.