Steeds dezelfde ruzie: waarom het zich herhaalt en wat helpt

Eerst een opmerking over veiligheid

Deze gids is bedoeld voor relaties die pijnlijk zijn, maar wel veilig. Als er geslagen, geduwd of gedreigd wordt, spullen kapotgemaakt worden, je gecontroleerd of in de gaten gehouden wordt, je wordt afgesneden van vrienden, familie of geld, of als je bang bent voor je partner, dan is deze inhoud niet voor die situatie bedoeld. Daar is het niet jouw taak om beter ruzie te maken; jouw veiligheid gaat voor. Het komt ook minder zelden voor dan veel mensen denken: volgens wereldwijde schattingen van de Wereldgezondheidsorganisatie uit 2023 heeft een kwart (25,8%) van de vrouwen van 15 tot 49 jaar die ooit een relatie hebben gehad, minstens één keer in haar leven fysiek en/of seksueel geweld meegemaakt van een huidige of eerdere partner. De gezamenlijke oefeningen hieronder, zoals afgesproken pauzes, een zachte start en herstelgesprekken, worden in zo’n situatie ook niet aangeraden; ook het klinische handboek van de Wereldgezondheidsorganisatie raadt af om relatiehulp aan te bieden zolang er geweld is in de relatie. Zoek alsjeblieft hulp:

• Noodgeval: bel 112 als je in acuut gevaar bent.
• Veilig Thuis: 0800-2000, dag en nacht bereikbaar.
• 113 Zelfmoordpreventie: bel 113 als je aan zelfdoding denkt of het niet meer aankunt.
• Iemand die je vertrouwt: praat met iemand uit je omgeving. Je hoeft dit niet alleen te dragen.

Is jullie relatie veilig, maar zitten jullie vast in steeds dezelfde ruzie, lees dan verder. Wil je zien waar jullie kunnen beginnen? In de app begin je met een korte analyse.

Is veel ruzie normaal?

Meningsverschillen horen bij elke relatie. Twee verschillende mensen, met een verschillende familiegeschiedenis en een verschillend niveau van vermoeidheid, onder één dak zien niet alles hetzelfde. Stellen die nooit ruziemaken, zijn vaak niet stil omdat ze geen problemen hebben, maar omdat ze zijn gestopt ze ter sprake te brengen.

Wat een gezonde relatie onderscheidt van een vastgelopen relatie is niet of er ruzie is, maar hoe de ruzie verloopt en hoe hij eindigt. Veel mensen die zeggen “we hebben de hele tijd ruzie”, bedoelen iets preciezers: de ruzies leiden nergens toe en elke ruzie laat een beetje meer schade achter. Voor stellen die die cirkel samen op de lange termijn willen aanpakken, is er ook een stap-voor-stapprogramma voor stellen die steeds ruzie hebben; deze gids richt zich eerst op het begrijpen van de cirkel zelf.

Hoe een ruzie verloopt, is niet alleen voor jullie tweeën van belang. Een samenvatting van het onderzoek door het Britse Department for Work and Pensions (DWP) uit 2021 laat zien dat veelvuldig, heftig en slecht opgelost conflict tussen ouders voor kinderen een risico kan betekenen op psychische problemen en gedrags-, sociale en schoolproblemen. Dezelfde samenvatting meldt dat bij kinderen die met beide ouders in hetzelfde huishouden wonen, meer dan 1 op de 10 kinderen (12%) minstens één ouder heeft die relatieproblemen aangeeft.

Waarom dezelfde ruzie steeds terugkomt

Stellen vragen vaak: “Waarom maken we steeds ruzie over hetzelfde? Passen we echt zo slecht bij elkaar?” Achter de herhaling zitten meestal een paar bekende mechanismen:

• Een blijvend verschil: Onderzoek van John Gottman en zijn team, die een eigen aanpak voor het werken met stellen hebben ontwikkeld, wijst erop dat een groot deel van de terugkerende conflicten kan voortkomen uit verschillen in persoonlijkheid, gewoontes of behoeften. Zulke verschillen verdwijnen vaak niet; stellen proberen er samen mee om te gaan.
• Achtervolgen en terugtrekken: De één dringt aan om het uit te praten, de ander trekt zich terug omdat het te veel wordt. Het terugtrekken voedt het aandringen, en het aandringen voedt het terugtrekken.
• Een harde start: Begint een gesprek met een verwijt, dan gaat het meestal in die toon verder.
• Het lichaam in alarmstand: Boven een bepaalde intensiteit worden luisteren en meevoelen lichamelijk moeilijker. Daarover straks meer.
• Geen herstel: De ruzie stopt, maar wordt nooit echt afgesloten, en de onuitgesproken pijn gaat mee de volgende ruzie in.
• Stress en uitputting: Werk, slaap, kinderen, geld. Hoe zwaarder de last, hoe korter de lont, en van een kleinigheid wordt een grote ruzie.

Datzelfde onderzoeksteam beschrijft op basis van eigen werk ook vier patronen die ruzies erger maken: kritiek (de persoon aanvallen in plaats van het gedrag), minachting (spot, sarcasme, op de ander neerkijken), verdedigen (alle verantwoordelijkheid terugschuiven) en afsluiten (dichtklappen en je uit het gesprek terugtrekken). In dat werk geldt minachting als het meest verwoestende van de vier. Dit model komt voort uit de eigen bevindingen van de makers van de methode; het is hier geen exacte maatstaf, maar een gedeelde taal om naar jullie ruzies te kijken. Het helpt meer om ze eerst bij jezelf op te merken dan om ze bij je partner te zoeken, want jouw kant kun je direct veranderen.

Wil je zien waar jullie eigen cirkel vastloopt? In de app begin je met een korte analyse over hoe jullie met elkaar praten en met conflicten omgaan.

Waar jullie echt ruzie over maken

Een ruzie over de vaatwasser gaat zelden over de vaatwasser. Onder de meeste terugkerende ruzies zit een behoefte of een angst die niet is uitgesproken. Het oppervlakkige onderwerp is gewoon de plek waar die behoefte zichtbaar wordt. Daarom zoeken zoveel mensen naar hoe je stopt met ruziemaken om kleinigheden: het is geen kleinigheid, het staat voor iets groters.

• Huishouden: “Draag ik dit alleen, en ziet iemand dat?”
• Geld: De spanning tussen zekerheid willen en vrijheid willen.
• Telefoon en aandacht: “Ben ik nog belangrijk voor je?”
• Familie: “Sta je aan mijn kant als het moeilijk is?”
• Te laat komen, vergeten: “Kan ik op je rekenen?”
• Nabijheid en seks: “Word ik nog begeerd?” (zie relatie zonder seks)

Daarom kan een ruzie terugkomen, ook als jullie het over het onderwerp eens zijn geworden: de behoefte eronder is nog niet vervuld. Op een rustig moment kan het helpen om elkaar te vragen: “Waarom is dit zo belangrijk voor je? Waar staat het voor?” Het doel is niet om uit te zoeken wie gelijk heeft, maar om te begrijpen wat ieder van jullie probeert te beschermen.

Als het onderwerp wisselt maar de zinnen niet, ligt het probleem niet in het onderwerp, maar in het patroon.

Als het begint: de temperatuur omlaag

Observaties uit dit relatieonderzoek wijzen erop dat de manier waarop een lastig gesprek begint, kan bepalen hoe het verder gaat. Wie het onderwerp aansnijdt, heeft veel invloed op de toon; wie het hoort, kan het oplopen afremmen. Wat volgt zijn suggesties voor communicatie, geen bewezen methode:

• Klaag, maar beschuldig niet: zeg in plaats van “jij denkt nooit aan anderen” liever “ik maakte me zorgen toen je laat was en niets van je liet horen.”
• Begin met je eigen gevoel: “Ik voelde me … omdat … me belangrijk is.”
• Kies één onderwerp: de lijst met oude grieven erbij halen begint een nieuwe ruzie.
• Sluit af met een concreet verzoek: “Als je later komt, stuur je me dan even een berichtje?”
• Kies het moment: moeilijke onderwerpen om middernacht, met honger, bij de deur of via een bericht lopen veel sneller uit de hand.
• Ook de luisteraar kan het afkoelen: “daar zit wat in” zegt kalmeert vaak sneller dan jezelf verdedigen.

De temperatuur omlaag brengen betekent niet dat je ongelijk hebt of toegeeft. Het maakt alleen de kans groter dat wat je wilt zeggen ook aankomt.

Als het oploopt: een pauze die echt werkt

In sommige ruzies komt een punt waarop woorden er niet meer toe doen. Je hart bonst, je ademhaling wordt oppervlakkig, je stem gaat omhoog, of je bevriest en je hoofd wordt leeg. Vakmensen noemen dit fysiologische overspoeling: als het lichaam dreiging voelt, schakelt het over op alarmstand, en luisteren, flexibel denken en goede bedoelingen veronderstellen worden heel moeilijk. Juist als je dan doorgaat, worden vaak de meest kwetsende dingen gezegd.

Dit gebeurt vaak als iemand midden in de ruzie dichtklapt of wegloopt. Degene die stil wordt, is misschien helemaal niet onverschillig, maar overspoeld. Wie achtervolgt, ervaart dat vaak als in de steek gelaten worden en dringt harder aan, waardoor de ander nog meer overspoeld raakt. Is de stilte zich ook buiten de ruzies gaan uitbreiden, dan kan de gids we praten niet meer met elkaar helpen.

In een veilige relatie kan het helpen om van een pauze als vlucht een afspraak te maken. Zijn er bij ruzies dreigementen, dwang of angst voor je partner, dan is een pauzeafspraak niet het juiste middel; dan gaan de hulplijnen hierboven voor. Een eenvoudig begin is om op een rustige dag een signaalwoord en een tijd van terugkomen af te spreken, bijvoorbeeld: “Ik ben overspoeld, laten we over 20 minuten verder praten.” Hoe lang de pauze moet duren, hoe je tussendoor echt kalmeert en hoe je terugkomt, wordt stap voor stap uitgelegd in het programma voor stellen die steeds ruzie hebben.

Na de ruzie: herstellen

Wat je na een ruzie doet, is net zo belangrijk als de ruzie zelf. Stellen hoeven niet helemaal te stoppen met ruziemaken; ze moeten zich daarna weer tot elkaar kunnen wenden. Dat je je weer tot elkaar wendt, is het eigenlijke herstel.

Een eenvoudig begin, als jullie allebei weer rustig zijn: om de beurt beschrijft ieder zijn of haar eigen beleving, zonder te discussiëren over wie gelijk had: “Op dat moment voelde ik dit, en dit ging er door mijn hoofd.” De luisteraar luistert alleen en vat daarna in eigen woorden samen wat hij of zij heeft gehoord. Benoemen wat jullie raakte, je eigen aandeel erkennen en één kleine afspraak voor de volgende keer maken, wordt stap voor stap uitgelegd in het programma voor stellen die steeds ruzie hebben.

Herstel hoeft niet altijd een lang gesprek te zijn. Een knuffel, een grapje, of de zin “we waren gisteren allebei uitgeput” is ook een poging om weer contact te maken. Het gaat erom die pogingen op te merken en niet af te wijzen.

Wanneer je hulp van buiten kunt zoeken

Als dezelfde ruzie al maanden ongewijzigd doorgaat, betekent dat niet dat jullie gefaald hebben. Het betekent dat een blik van buiten nuttig kan zijn. Een overzicht van het bewijs door het Canadian Agency for Drugs and Technologies in Health (CADTH) uit 2014 benadrukt dat de studies beperkt en erg uiteenlopend zijn, maar meldt dat ondersteuning voor stellen de relatietevredenheid van stellen met problemen kan verbeteren; bij andere uitkomsten is het beeld onduidelijk. Hulp is dus geen garantie, maar wel een mogelijkheid die het proberen waard is. Relatiebegeleiding of een klinisch psycholoog kan zinvol zijn als:

• dezelfde ruzie al maanden op dezelfde manier verloopt, ondanks alles wat jullie hebben geprobeerd.
• minachting, beledigingen of uitschelden gebruikelijk zijn geworden in jullie ruzies.
• een van jullie of allebei opzien tegen thuiskomen of elk gesprek vermijden.
• jullie kinderen midden in de ruzies terechtkomen of partij moeten kiezen.
• ruzies regelmatig eindigen met de dreiging om uit elkaar te gaan.
• je bang bent voor je partner: dan gaat veiligheid voor relatiewerk, en zijn de hulplijnen hierboven voor jou.

Wil je partner niet mee, dan kun je toch zelf hulp zoeken. Als één persoon verandert hoe hij of zij in een ruzie reageert, kan de hele cirkel verschuiven. Zorg dat de hulpverlener bij wie je aanklopt goed opgeleid is.